Ο πρώτος μας έντεχνος συλλογισμός...

Στα πλαίσια της προσπάθειας να ενθαρρύνουμε τα νήπια ν' αναπτύξουν τη σκέψη και τον προφορικό τους λόγο, σχεδιάστηκε μία δραστηριότητα με σκοπό την καλλιέργεια της στοχαστικής διάθεσης της παρατήρησης και της διερεύνησης. Βάσει των πρόσφατων θεωριών που έχουν διατυπωθεί από την ομάδα Project Zero της παιδαγωγικής σχολής του Παν/μίου Harvard η τακτική χρήση Thinking Routines δίνει στα παιδιά τα απαραίτητα νοητικά εργαλεία για ν' αναπτύξουν τη σκέψη τους. 

Η ρουτίνα SEE-THINK-WONDER που επιλέγεται για τη συγκεκριμένη δραστηριότητα "βοηθά τους μαθητές να κάνουν προσεκτικές παρατηρήσεις & ν' αναπτύξουν δικές τους ιδέες κι ερμηνείες βάσει αυτών που βλέπουν. Ο διαχωρισμός των ερωτήσεων 'Τι βλέπεις;' και 'Τι πιστεύεις γι αυτό που βλέπεις;' καθοδηγεί τα παιδιά να καταλάβουν τη διαφορά μεταξύ παρατήρησης και ερμηνείας. Το τρίτο βήμα της ρουτίνας δίνει στα παιδιά την ευκαιρία να διατυπώσουν ερωτήσεις σχετικά με αυτό που βλέπουν ενισχύοντας την περιέργειά τους και την ικανότητά τους να κάνουν συνδέσεις"* και να καταλήγουν σε συμπεράσματα.

Η πρώτη εφαρμοφή της ρουτίνας αυτής στην τάξη μας ήταν πολύ ενθαρρυντική καθώς τα νήπια κατάφεραν να κάνουν ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις αλλά και να διατυπώσουν ερμηνείες εξάγοντας κάποια συμπεράσματα. Μέσω επαινετικής επανάληψης των ιδεών των μικρών μαθητών, δόθηκε σημασία στη σωστή χρήση των λέξεων "βλέπω / παρατηρώ" και "σκέφτομαι / νομίζω" ώστε να μπορέσουν τα νήπια να κάνουν την προαναφερθείσα διάκριση καθώς το δικό τους λεξιλόγιο αρχικά περιορίζεται π.χ. στο "...είναι/βλέπω ένα κάστρο ή φαίνεται σαν ένα κάστρο". Όλες οι ιδέες των παιδιών καταγράφηκαν ψηφιακά, απομαγνητοφωνήθηκαν και αναρτήθηκαν στην τάξη ώστε να είναι η σκέψη τους ορατή, λαμβάνοντας έτσι τη δέουσα προσοχή και σημασία. 

Μάλιστα παρά το γεγονός ότι η καταγραφή και η παρουσίαση/ανάρτηση έγιναν με μερικές μέρες διαφορά, τα νήπια θυμόνταν πολύ καλά ακριβώς τι είχαν πει για τον πίνακα κι έδειξαν μεγάλη ικανοποίηση που τα λόγια τους παρουσιάζονταν ακριβώς όπως τα θυμόνταν.

Ο πίνακας που επελέγη γι' αυτήν την πρώτη μας προσπάθεια ήταν η "Έναστρη Νύχτα" του Vincent Van Gogh [1889] και παρουσιάστηκε στα νήπια μέσω της οθόνης του υπολογιστή αρχικά σε κανονικό μέγεθος και εν συνεχεία με την εφαρμογή του ψηφιακού ζουμ ώστε να εστιάσουν τα παιδιά αποτελεσματικότερα σε λεπτομέρειες. Ιδού λοιπόν οι ιδέες των παιδιών:

Βλέπω...

Δημήτρης βλέπω ένα βουνό που να φτάνει μέχρι αυτά τα κιτρινάκια

Αρχοντούλα είναι ένα κάστρο με βουνά από πάνω κι έχει φεγγάρια κι αστέρια και διάφορα

Χρήστος βλέπω κύματα

Νίκος βλέπω κάτι μικρά αστέρια και φως κι όταν είναι βράδυ κοιμόμαστε (σύνδεση με προσωπική εμπειρία)

Μαρία βλέπω κάτι σπίτια

Γιάννης με τα φεγγάρια είναι όλη η θάλασσα και τα σπίτια

Χρήστος ένα φεγγάρι φωτίζει τ’ αστέρια

Σκέφτομαι...

Γιάννης φαίνεται σαν ένα όνειρο**

Θοδωρής σα να είναι όνειρο

Πάνος μου φαίνεται σαν ένα βουνό με κοντάρι και διάφορα φεγγάρια

Κων/νος σα στοιχειωμένο κάστρο φαίνεται

Χρήστος εκείνο το άσπρο πίσω είναι σαν αυτό που βάζουμε για το καράβι για να σταματήσει [φάρος]

Τζεβρή είναι ένα χέρι

Άγγελος αυτό το άσπρο μοιάζει σα ραβδί που να το έχει μια μάγισσα

Ιωάννα μου μοιάζει σαν κάστρο κι αυτά είναι σαν αστέρια και μέρα

Πάνος εμένα μου μοιάζουν όλα τα σπίτια με μια πολιτεία

Άγγελος μοιάζει σα θάλασσα κι έχει ένα τεράστιο κύκλο

Κων/νος σα στριφογυριστή λούμπα είναι

Άννα Δ. το κίτρινο αυτό μοιάζει σαν ήλιος

Δημήτρης φαίνονται πολλά κύματα και τα σπίτια έχουν ανοιχτά φώτα σα να είναι ήδη νύχτα και το βουνό φαίνεται σαν ένα κάστρο

Αγγελική φαίνεται σα να έχει άνεμο**

Κων/νος φαίνεται σα νύχτα

Άγγελος το βουνό μοιάζει σα ν’ ανεβαίνει κάποιος και να έχει αγκάθια

Θοδωρής αυτό το κίτρινο μου μοιάζει σαν ήλιος

Εμμανουέλα είναι ένα λιοντάρι που έφτιαξε ταινία

Πάνος εμένα αυτό το άσπρο μου μοιάζει με ομελέτα

Νίκος αυτό το άσπρο μου μοιάζει σαν πίτσα

Αναρωτιέμαι...

Άγγελος (δείχνοντας συγκεκριμένο σημείο) Τι είναι αυτό;

Αννα Δ. αυτοί οι κύκλοι γιατί είναι τόσο κοντά στο φεγγάρι;

Ύστερα από τις αναφορές στο φαγητό, κατέστη σαφές ότι ήταν ώρα για πρόγευμα κι έτσι διεκόψαμε και συνεχίσαμε μετά το διάλειμμα, παρατηρώντας τα χρώματα του πίνακα. Στη συνέχεια τα νήπια πήραν χρώματα και με την οδηγία να χρησιμοποιήσουν κυρίως το αγαπημένο τους χρώμα [όπως κι Van Gogh διάλεξε κυρίως το μπλε], εκφράστηκαν εικαστικά δημιουργώντας το δικό τους πίνακα ζωγραφικής και βέβαια έδωσαν και τίτλο στο έργο τους. Οι δημιουργίες τους κοσμούν πλέον την τάξη...

*μετάφραση από την ιστοσελίδα Artful Thinking του Project Zero
** έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η απόπειρα των παιδιών να ερμηνεύσουν την ιμπρεσσιονιστική τεχνική του πίνακα ως ονειρικό στοιχείο ή σα να φυσάει δυνατός άνεμος που αλλοιώνει την καθαρότητα της απεικόνισης... [βεβαίως εδώ αποτολμώ εγώ μία ερμηνεία της σκέψης των παιδιών ως προς το πως κατανούν την ιδιαιτερότητα αυτής της εικόνας... αλλά νομίζω ότι όντως εντόπισαν αυτό το στοιχείο & περιττό ν' αναφέρω πόσο με χαροποίησε αυτή η πιθανότητα.]

Ενας αρκούδος στο σχολείο...

Καθώς άρχιζε η δεύτερη εβδομάδα του σχολείου, ένα καινούριο παραμύθι ήρθε στην παρέα μας. Τα νήπια παρακολούθησαν με μεγάλη προσοχή τις περιπέτειες του τεράστιου αρκούδου, Μπίλι, όταν πρωτοπήγε σχολείο και συμμερίστηκαν τις δυσκολίες που αντιμετώπισε καθώς το μεγάλο του μέγεθος τρόμαζε τους συμμαθητές του που τον απέφευγαν κι έτσι ένιωθε μοναξιά... Σύντομα όμως κατάφερε να ενταχθεί στην ομάδα και ν' αποκτήσει καινούριους φίλους. 

Συζητήσαμε αρκετά για την ιστορία αυτή και για τη συμπεριφορά των ζώων του παραμυθιού και μάλιστα τα νήπια κλήθηκαν ν' απαντήσουν στην ερώτηση: "Με ποιο ζωάκι της ιστορίας θα θέλατε να είστε φίλοι και γιατί;", ουσιαστικά ακονίζοντας την κριτική τους σκέψη αφού έπρεπε να 'αξιολογήσουν' τη συμπεριφορά του κάθε ζώου και ν' αναγνωρίσουν έστω σε πρωτογενές επίπεδο κάποια στοιχεία που τα ίδια αναζητούν στους φίλους. Βεβαίως κι είναι ακόμη πολύ νωρίς για βαθυστόχαστες απαντήσεις αλλά οι ιδέες που ακολουθούν είναι ενθαρρυντικές για την εξέλιξη της σκέψης τους.

Είπαν λοιπόν: "Θα ήθελα να είμαι φίλος/η με..."

Αρχοντούλα: ... τη Λίνα γιατί είναι όμορφη.

Νίκος: ... το Μπάμπη* /το Μπίλι γιατί είναι αγαπημένος φίλος.

Εμμανουέλλα: ... το ποντικάκι γιατί είναι ωραίο.

Χρήστος: ... το Μπίλι γιατί είναι χοντρός.

Δήμητρα: ...το Μπίλι γιατί μ’ άρεσε που ήτανε τεράστιος.

Δημήτρης: ... όλους γιατί όλοι έκαναν καλά που τρομάξανε τους άλλους.

Άννα Γ.: ... μόνο το Μπάμπη* / τη λαγουδίνα γιατί είναι η καλύτερή μου φίλη.

Μιλτιάδης: ... το Μπίλι επειδή έδιωξε τους αρουραίους.

Πάνος:... όλους επειδή τρόμαξαν τους αρουραίους.

Αγγελική:... τα ποντικάκια επειδή είναι τόσο μικρά

Άγγελος: ... τους αρουραίους γιατί κρύβονται.

Τζεβρή: ... το λαγουδίνο.

Αννούλα Δ.: ... τη νεράιδα** / το Μπίλι γιατί τρομάζει τη λαγουδίνα.

Βασίλης: ... το Μπίλι γιατί τρόμαξε τη λαγουδίνα.

Μαρία Σιμώνα: ... τον Άκη τον αλεπουδάκι γιατί είναι λίγο αστείος.

Ιωάννα: ... τη μαϊμού***

Γιάννης: ... τον αρκούδο επειδή έσωσε τα παιδάκια.

Μαρία Μαλεβή: ...τη λαγουδίνα γιατί... δεν ξέρω!

Μιχάλης: ... το Μπίλι γιατί είναι ωραίος.

Έλενα: ... την κότα που την τρόμαξε ο Μπίλι.

Κων/νος: ... το Μπίλι επειδή έσωσε τα παιδιά από τους αρουραίους

Νάσια: ... τον αρκούδο γιατί είναι μεγάλος.

Σε μεταγενέστερο χρόνο ξαναθυμηθήκαμε την ιστορία του Μπίλι κι αναγνωρίσαμε τα ζωάκια-πρωταγωμιστές, συμπληρώνοντας ένα φύλλο εργασίας που διερευνά τις δεξιότητες κατανόησης και μνήμης των παιδιών.

Τέλος, τα νήπια χρωμάτισαν μία αρκούδα, την έκοψαν κι αφού την κάναμε μάσκα, παίξαμε διάφορα μουσικοκινητικά παιγνίδια φορώντας την και στο τέλος της εβδομάδας την πήρανε και σπίτι. Ιδού οι μάσκες μας:

Άγγελος

Άννα Δ.

Έλενα

Άννα Γ.

Μαρία Σιμώνα

Αρχοντούλα

Βασίλης

Γιάννης

Δήμητρα

Δημήτρης

Εμμανουέλα

Θοδωρής

Ιωάννα

Κωνσταντίνος

Μαρία Μαλεβή

Μιλτιάδης

Μιχάλης

Νίκος

Πάνος

Τζεβρή

Χρήστος

* Ο Μπάμπης ήταν το κουκλάκι που μας έφερε το παραμύθι στην τάξη και μας το παρουσίασε

** Οι ήρωες αυτοί δεν υπάρχουν σε αυτό το παραμύθι...

Η πρώτη μας εβδομάδα...

Καινούρια σχολική χρονιά, καινούρια ομάδα παιδιών, χαμογελαστών και χαριτωμένων με όρεξη για παιγνίδια και εξερευνήσεις. Οι πρώτες μέρες κύλησαν ήσυχα με πολλά παιγνίδια γνωριμίας και προσαρμογή στην τάξη και στην ομάδα συνομηλίκων. 

Οι πρώτες επαφές με τη γωνιά του οικοδομικού υλικού ήταν δημιουργικότατες και πολλά υποσχόμενες...

Από τις πρώτες μας συζητήσεις, η πιο σημαντική ήταν ο λόγος που ερχόμαστε σχολείο και τα νηπιάκια είχαν πολλά να πουν παρά την αναμενόμενη αρχική συστολή... Ιδού λοιπόν οι πρώτες μεγάλες μας σκέψεις:

Ερχόμαστε σχολείο

• για να μάθουμε γράμματα [Νίκος, Ιωάννα, Μαρία Μ.] και συμφώνησαν πολλοί εν χορώ...
• για να διαβάζουμε και να γίνω επιστήμονας και ν' ανακατεύω φίλτρα [Μαρία Σιμώνα]
• για να διαβάζω και να γίνω αστυνομικός [Μιλτιάδης]
• για να μεγαλώσει το μυαλό μας και για να πάμε σ' εργαστήριο [Χρήστος]
• για να γίνω πυροσβέστης [Κωνσταντίνος]
• για να γράφω γράμματα και να διαβάζω [Άννα Γ.]
• για να διαβάζω τη σκέψη και να γίνω πειρατής [Θοδωρής]
• για να διαβάζουμε βιβλία [Ιωάννα]

Γνωρίσαμε και μια καινούρια φίλη, τη Ρόξι, που μας έφερε δωράκι την ιστορία του ξάδελφού της, του Τσέτσερ ο οποίος συνάντησε κάποιες δυσκολίες την πρώτη μέρα του σχολείου αλλά τις ξεπέρασε με "το μαγικό φιλάκι"... Μπορείτε κι εσείς να δείτε την ιστορία The kissing hand της Audrey Penn στο youtube.

Το πρώτο μας παραμύθι λοιπόν, το είδαμε στον υπολογιστή και μας συγκίνησε ιδιαίτερα. Συμπαθήσαμε πολύ τον κεντρικό ήρωα, τον Τσέστερ και θελήσαμε να χρωματίσουμε κι εμείς έναν, με τα χρώματα της φαντασίας μας. Απολαύστε λοιπόν τις πρώτες μας προσπάθειες:

Την επόμενη μέρα συζητήσαμε ξανά με τη Ρόξι την ιστορία του Τσέστερ και θυμηθήκαμε τις περιπέτειές του και ζητήσαμε να παρακολουθήσουμε ξανά το βιντεάκι, το οποίο μας συγκίνησε κιόλας. Αμέσως μετά ιχνογραφήσαμε με μαρκαδόρο το χέρι μας σε χαρτί και βάλαμε μία σφραγιδοκαρδούλα... έτσι φτιάξαμε κι εμείς το δικό μας μαγικό φιλάκι στη ζωγραφιστή μας παλάμη για να μοιάσουμε λίγο στον φίλο μας τον Τσέστερ...

Αυτά για αρχή... Περισσότερες εξερευνήσεις προσεχώς!

Τα καλά όρια πλάθουν ευτυχισμένα παιδιά...

Τα όρια...μπορεί κανείς να μιλά για αυτά μέρες! Τα όρια αφορούν όλους μας και υπάρχουν παντού. Χωρίς αυτά δε θα μπορούσαμε να είμαστε λειτουργικοί, να συνεργαζόμαστε, να οργανωνόμαστε και να είμαστε αποδοτικοί. Τα όρια δημιουργούν το πλαίσιο μέσα στο οποίο κάθε άνθρωπος μπορεί να συνυπάρξει με τους συνανθρώπους του, να αντλεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ικανοποίηση και ασφάλεια, να εξελίσσεται και να δημιουργεί.

Γιατί μέσα στην οικογένεια οι γονείς βάζουν όρια στα παιδιά και δεν τα αφήνουν να τα ανακαλύψουν μόνα τους; Γιατί επιφορτίζονται εκείνοι με το απαιτητικό αυτό έργο, που στην πράξη αποδεικνύεται αρκετά ζόρικη υπόθεση;

Μα, γιατί τα παιδιά δεν κατανοούν τη χρησιμότητα των ορίων! Δεν καταλαβαίνουν τη σημασία του να αναστέλλουν τις επιθυμίες τους, να ασκούν αυτοέλεγχο, να λειτουργούν υπεύθυνα, να συμπονούν τους γύρω τους. Εκτός αυτού, αν οι γονείς δε θέσουν όρια, τότε το παιδί αισθάνεται ανυπεράσπιστο και απροστάτευτο, αντιλαμβάνεται τον κόσμο ως απειλή, συνεχώς μεταβαλλόμενο και το γονιό ως ανίσχυρο.

Μπερδεύεται και δεν μπορεί να διαμορφώσει μια ξεκάθαρη εικόνα του άγνωστου κόσμου μέσα στον οποίο μεγαλώνει, αλλά και των προθέσεων και των συναισθημάτων των γονιών του απέναντί του. Νιώθει δυστυχισμένο, αποθαρρυμένο, ανασφαλές και συχνά εκδηλώνει προβλήματα στη συμπεριφορά του.

Ένα παιδί το οποίο μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον χωρίς κανόνες και σαφή όρια δεν είναι ένα παιδί ελεύθερο. Αντίθετα, είναι ένα παιδί σκλαβωμένο σε μια ασαφή και περίπλοκη δομή, μέσα στην οποία δεν μπορεί να καλλιεργήσει το αίσθημα της υπευθυνότητας και της συνεργασίας.

Από την άλλη, το παιδί που ζει και μεγαλώνει σε ένα υπερβολικά αυστηρό περιβάλλον, βομβαρδισμένο από αυταρχικούς και υπερβολικούς κανόνες, δυσκολεύεται να αναπτύξει ενδιαφέροντα, κλίσεις και προτιμήσεις. Συχνά είναι ένα παιδί με χαμηλό αίσθημα αυτοεκτίμησης που μπορεί όμως μελλοντικά να εμφανίσει έντονα σημάδια ανυπακοής και αντίδρασης.

Συνεχίστε να διαβάζετε...

Το άρθρο αυτό γράφτηκε από την ψυχολόγο Ευγενία Δουβαρά. [Πηγές: psychografimata & the clown]

Είναι πραγματικά ενδιαφέρον και χρήσιμο για όλους τους γονείς & μπορείτε να το βρείτε ολόκληρο ακολουθώντας το σύνδεσμο επάνω ή στη σελίδα Χώρος γονέων του ιστολογίου μας.

Όλα όσα χρειάζεται να ξέρω τα έμαθα στο νηπιαγωγείο...

Καθώς η νέα σχολική χρονιά ξεκινά κι οι γονείς φέρνουν τα παιδάκια τους στο νηπιαγωγείο, συχνά εκφράζονται απορίες κι ανησυχίες σχετικά με τη λειτουργία του σχολείου, το πρόγραμμα των παιδιών, τους εκπαιδευτικούς στόχους αυτής της βαθμίδας. Ευτυχώς, οι περισσότεροι έχουν πλέον συνειδητοποιήσει ότι στο νηπιαγωγείο δεν κάνουμε μόνο τραγουδάκια, παραμυθάκια και παιγνίδια αλλά συνεισφέρουμε στην ολόπλευρη ανάπτυξη του κάθε παιδιού. Ένας από τους πιο εύστοχους τρόπους να μιλήσει κανείς για το πρόγραμμα σπουδών του νηπιαγωγείου είναι να δανειστεί ένα απόσπασμα από το πολυδιαβασμένο βιβλίο του Robert Fulghum:

«... Όσα πραγματικά πρέπει να ξέρω για το πώς να ζω, τι να κάνω και πώς να είμαι, τα έμαθα στο Νηπιαγωγείο. Η σοφία δε βρισκόταν στην κορυφή του σχολικού βουνού, αλλά εκεί, στα βουναλάκια από άμμο, στο νηπιαγωγείο. 

Αυτά είναι τα πράγματα που έμαθα: 

• Να μοιράζεσαι τα πάντα. 
• Να παίζεις τίμια. 
• Να μη χτυπάς τους άλλους. 
• Να βάζεις ξανά τα πράγματα εκεί που τα βρήκες. 
• Να καθαρίζεις τις τσαπατσουλιές σου. 
• Να μην παίρνεις πράγματα που δεν είναι δικά σου. 
• Να λες συγγνώμη, όταν πληγώνεις κάποιον. 
• Να πλένεις τα χέρια σου πριν από το φαγητό. 
• Να κοκκινίζεις. 
• Τα ζεστά κουλουράκια και το κρύο γάλα κάνουν καλό. 
• Να ζεις μια ισορροπημένη ζωή: να μαθαίνεις, να σκέπτεσαι, να σχεδιάζεις, να ζωγραφίζεις, να τραγουδάς, να χορεύεις, να παίζεις και να εργάζεσαι κάθε μέρα από λίγο. 
• Να παίρνεις έναν υπνάκο το απόγευμα. 
• Όταν βγαίνεις έξω στον κόσμο, να προσέχεις την κίνηση, να κρατιέσαι από το χέρι και να μένεις μαζί με τους άλλους. 
• Να αναγνωρίζεις τα θαύματα: Να θυμάσαι το μικρό σπόρο μέσα στο δοχείο από φελιζόλ. Οι ρίζες πάνε προς τα κάτω και το φυτό προς τα πάνω. Κανείς πραγματικά δεν ξέρει πώς και γιατί, αλλά όλοι μας μοιάζουμε σ’ αυτό. 
• Τα χρυσόψαρα, τα χάμστερς, τα άσπρα ποντίκια, ακόμη κι ο μικρός σπόρος μέσα στο πλαστικό δοχείο, όλα πεθαίνουν. Το ίδιο κι εμείς. 
• Να θυμάσαι τελικά τα βιβλία και την πρώτη λέξη που έμαθες την πιο μεγάλη απ’ όλες: τη λέξη ΚΟΙΤΑ. 

Όλα όσα πρέπει να ξέρετε βρίσκονται κάπου εδώ μέσα. Ο χρυσός κανόνας, η αγάπη και οι βασικές αρχές υγιεινής, η οικολογία, η πολιτική, η ισότητα και η υγιεινή ζωή. 

Πάρτε οποιαδήποτε απ’ αυτές τις συμβουλές, εκφράστε την με πιο επιτηδευμένες λέξεις ενηλίκων και εφαρμόστε την στην οικογενειακή σας ζωή, στην εργασία σας, στην κυβέρνησή σας, στον κόσμο σας και θα παραμείνει αληθινή, ξεκάθαρη και σταθερή. 

Σκεφτείτε πόσο καλύτερος θα ήταν ο κόσμος, αν όλοι εμείς οι άνθρωποι τρώγαμε γάλα με κουλουράκια γύρω στις τρεις το απόγευμα και μετά ξαπλώναμε κάτω από τις κουβέρτες για έναν υπνάκο. 
Ή, αν όλες οι κυβερνήσεις είχαν ως βασική αρχή να βάζουν πάντα τα πράγματα εκεί που τα βρήκαν και να καθαρίζουν τις τσαπατσουλιές τους. 
Είναι ακόμη αλήθεια, ανεξάρτητα από την ηλικία σας, πως όταν βγαίνετε έξω στον κόσμο είναι καλύτερα να κρατιέστε από το χέρι και να μένετε μαζί με τους άλλους... 

Στο βιβλίο αυτό ο Robert Fulghum αναφέρει επίσης:

...Τελικά πρέπει να σας πω πως έχω άδεια παραμυθά. Ένας φίλος μου μού την έβγαλε και την κρέμασε στον τοίχο, πάνω από το γραφείο μου. Αυτή η άδεια μού επιτρέπει να χρησιμοποιώ τη φαντασία μου, για να ξαναβάζω σε σειρά τις εμπειρίες μου και να προωθώ το μύθο, όσο αυτός εξυπηρετεί κάποια όψη της αλήθειας. Ακόμη περιέχει το "πιστεύω" ενός παραμυθά: 

* Πιστεύω ότι η φαντασία είναι πιο δυνατή από τη γνώση. 
* Ότι ο μύθος είναι πιο δραστικός από την ιστορία. 
* Ότι τα όνειρα είναι πιο ισχυρά από τα γεγονότα. 
* Ότι η ελπίδα πάντα θριαμβεύει έναντι της εμπειρίας. 
* Ότι το γέλιο είναι η μόνη θεραπεία της θλίψης. 
* Και πιστεύω ότι η αγάπη είναι πιο δυνατή από το θάνατο. 
Προσπάθησα πολύ να μη γράψω κάτι που θα γινόταν η αιτία να μου αφαιρέσουν την άδεια...». 

Το βιβλίο «Όσα πραγματικά πρέπει να ξέρω τα έμαθα στο νηπιαγωγείο» του Robert Fulghum κυκλοφόρησε στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Λύχνος & Λιβάνης